Schaliegas: hoe het ons wordt opgedrongen.

In 2009 werd juichend aangekondigd dat er een grote voorraad ‘onconventioneel’ gas onder onze voeten zat: schaliegas en steenkoolgas. Onconventioneel gas zit in gesteentelagen waar het gas niet snel doorheen kan stromen, in tegenstelling tot het aardgas uit Groningen. Winning vereist heel veel boringen: vaak meerdere boringen per vierkante kilometer. Doorgaans wordt een omstreden techniek toegepast: ‘fracking’ of hydraulic fracturing. Fracking breekt het gesteente open door er onder hoge druk water en chemicaliën in te pompen. Dit kost enorme hoeveelheden water: 15-20 miljoen liter per frack (500 tankwagens), verder honderden tonnen zand en chemicaliën. Het kan leiden tot verontreiniging van grondwater. Dat werd er in 2009 niet bij verteld. In de Verenigde Staten kon fracking pas worden toegepast nadat de Clean Water Act opzij gezet was door de regering-Bush. Fracking levert er per dag negen miljard liter vervuild water op.

Inmiddels zijn vergunningen voor proefboringen aangevraagd of verleend voor grote delen van Nederland. In Brabant en Oost Nederland is er veel verzet; ten oosten van de IJssel heeft het Australische gasbedrijf Queensland zich teruggetrokken na protesten, in Brabant hebben gemeenten zich tegen schaliegas uitgesproken. Nieuwe vergunningen worden echter nog steeds aangevraagd. Onlangs is er door onbekenden voor een groot gebied in Midden Nederland, inclusief de Vechtplassen, Utrechtse Heuvelrug en Veluwe een vergunning aangevraagd. Volgens een woordvoerder van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie is dit schaliegas.

Minister Verhagen heeft onder druk van de protesten een onderzoek naar milieu en veiligheid van onconventioneel gas beloofd, in Elsevier gekenschetst als ‘een onderzoekje om de bevolking gerust te stellen’. Het onderzoek moet nog beginnen, en de doelstelling is beperkt. Gevolgen voor natuur en landbouw komen onvoldoende aan de orde, ondanks de mogelijkheid van boringen in natuurgebieden en verdroging door het waterverbruik. Ook economische effecten worden buiten beschouwing gelaten. Gezien de nieuwe vergunningaanvragen, weet de industrie kennelijk de uitslag van het onderzoek al.

Intussen valt de gasbonanza tegen. De persberichten in 2009 waren afkomstig van EBN (Energie Beheer Nederland, een door de overheid opgericht investeerder in gas- en oliewinning). Er zou zelfs 4 miljoen bcm (bcm = miljard kubieke meter) schaliegas aanwezig zijn. EBN had dit uit een onderzoek van TNO, waaruit men voor het gemak de allerhoogst mogelijke schatting genomen had. Inmiddels zijn deze schattingen sterk naar beneden bijgesteld na forse wetenschappelijke kritiek van gerenommeerde geologen. In 2011 sprak EBN van ‘enkele honderden bcm’ aan onconventioneel gas, een factor 10.000 lager! Waarom deze spectaculaire overdrijving van de gasvoorraden in 2009? Investeerders lokken? Of de geesten rijp maken voor boortorens in heel veel achtertuinen? Niemand die kritische vragen stelde, pers noch parlement.

De pro-schaliegas campagne is vooral een bonanza voor lobbyisten en PR-bureaus. Het is een ongelijke strijd. Protesterende bewoners worden neergezet als domme NIMBY’s met irrationele angsten. Problemen worden ontkend door de industrie. De beelden van brandend kraanwater uit de bekende documentaire ‘Gasland’ zouden volgens de industrie veroorzaakt zijn door onschuldig moerasgas. Wetenschappelijk onderzoek bewees vervolgens dat het ‘moerasgas’ wel degelijk verband hield met schaliegasboringen. Ander onderzoek laat zien dat verontreiniging van grondwater door fracking, ondanks beweringen van de industrie, goed mogelijk is en misschien pas na tientallen jaren aan het licht komt – een erfenisje voor onze kinderen. Over de uitstoot van broeikasgassen, benzeen en andere schadelijke stoffen zwijgt men liever.

Volgens de voorstanders van onconventioneel gas is toezicht van de overheid in Nederland veel beter dan in de Verenigde Staten, en kan dat al deze problemen voorkomen. Ontroerend, dat enthousiasme voor toezicht bij de industrie. Datzelfde toezicht heeft bij zoutwinning in Twente schade door instorten van ondergrondse oplossingsholten niet kunnen voorkomen.

Het IEA (International Energy Agency), geleid door voormalig minister Van der Hoeven (die in Nederland de eerste vergunningen voor onconventioneel gas uitgaf), heeft deze week een rapport gepubliceerd over onconventioneel gas. In het rapport worden de milieuproblemen van onconventioneel gas voor het eerst erkend. Men denkt echter dat met een aantal ‘Golden rules’ onconventioneel gas acceptabel gemaakt kan worden. De regels bestaan vooral uit meer communicatie en toezicht. Het IEA geeft toe dat desondanks de milieuproblemen blijven bestaan, en de aarde overgeleverd wordt aan een gevaarlijke opwarming van 3,5 graden door broeikasgassen. Het alternatief, geen onconventioneel gas en meer duurzame energie, krijgt nauwelijks aandacht van het IEA.

Onconventioneel gas houdt onze verslaving aan fossiele brandstoffen in stand – Nederland loopt ver achter bij toepassing van duurzame energie in Europa. We moeten ons dit niet laten opdringen. Zeg ‘nee’ zeggen tegen deze aanslag op onze leefomgeving, ons water, ons milieu en ons klimaat. Het verzet is wereldwijd. Wij roepen alle politieke partijen op tot duidelijkheid in hun verkiezingsprogramma over hun standpunt met betrekking tot onconventioneel gas, zodat de kiezers in de concessiegebieden dit in september in hun keuze kunnen meewegen.

J. van Huissteden en W.J. Atsma
Stichting Schaliegasvrij Nederland