Brandend water – hoe kan dat?

De film ‘Gasland’ laat zien hoe de buren van een schaliegasboring hun kraanwater kunnen aansteken. De kraan wordt opengedraaid, sputtert door het gas in het water, een vlammetje erbij en wham! Voor de schaliegasliefhebbers geen leuk beeld, vandaar dat men er alles aan deed om dit onderuit te halen. Het zou moerasgas zijn geweest, of de drinkwaterput was door een koollaag geboord. Er is echter meer dan voldoende bewijs voor gaslekkages naar het grondwater door schaliegas.brandend kraanwater - promotion - zonder vervorming

Het kan inderdaad – moerasgas in het grondwater. Overigens probeert men over het algemeen grondwater met veel gas te vermijden bij het boren van een drinkwaterput. Het is ronduit gevaarlijk, water met gas. Het voorbeeld uit ‘Gasland’ is lang niet het enige; er zijn meer gevallen van brandend kraanwater – en van nog veel ernstiger verontreiniging van drinkwater door schaliegaswinning.

Moerasgas en aardgas uit diepere lagen van de bodem bestaan allebei uit methaan. Toch zijn ze goed van elkaar te onderscheiden. Aardgas van grote diepte is thermogeen methaan – onststaan door opwarming van resten van planten en dieren die in een ver verleden begraven zijn. Moerasgas daartentegen wordt gevormd door bacteriën onder normale bovengrondse temperatuur.

Methaan bestaat uit koolstof- en waterstof-atomen. Beide soorten atomen hebben isotopen – atomen die ietsje zwaarder zijn dan hun soortgenoten. Bij thermogeen methaan en moerasgas is er verschil in de hoeveelheid van die isotopen in het gas. Bacteriën houden niet van zware atomen, daarom zitten er in moerasgas minder isotopen van koolstof en waterstof. Verder zitten er in thermogeen methaan bijmengingen van andere koolwaterstoffen dan methaan.

Door analyse van het gas is dus heel goed te bepalen waar het vandaan komt. Dat heeft een groep onafhankelijke wetenschappers in een van de schaliegasgebieden in de Verenigde staten gedaan. Ze hebben een groot aantal monsters genomen van water in drinkwaterputten. Resultaat: hoe dichter je in de buurt van een schaliegasboring komt, hoe meer thermogeen methaan (aardgas) er in het water zat. Keihard bewijs dat er iets mis is.

Hoe kan dat? De onderzoekers wisten het niet, en vermoedden vooral dat lekkende boringen dit veroorzaken. Dat kan heel goed. Volgens een intern rapport van de firma Schlumberger kan een aanzienlijk deel van olie- en gasboringen lekkages vertonen. De hoge druk die voor het fracken van een schaliegasboring nodig is, vergroot het risico op lekkage.

Maar er zijn meer mogelijkheden om aardgas in het ondiepe grondwater te krijgen. Ook via breuken in de ondergrond kan gas en vloeistof gaan lekken. Er is nog nooit goed onderzocht wat er kan gebeuren als je onder hoge druk bij tientallen boringen tonnen water gaat injecteren in de buurt van zo’n breuk. Behalve lekkages van vloeistof en gas, kan dat ook aardbevingen veroorzaken. Breuken zijn er meer dan genoeg in de ondergrond van Nederland. Ook is het mogelijk dat water met gas langs de vaak hete boorpijpen omhoog beweegt door verwarming.

Hoeveel gevallen van verontreiniging van drinkwater er zijn is onzeker, de gasindustrie zal altijd zeggen dat dit ‘incidenten’ zijn. Er worden in Amerika geen statistieken van dit soort incidenten openbaar gemaakt. De getroffenen worden vaak – na lange procedures – afgekocht en moeten dan hun mond erover houden.

Wat kunnen we in Nederland verwachten? Hier heeft niet meer ieder huis zijn eigen drinkwaterput, zoals op het Amerikaanse platteland. Ons drinkwater is afkomstig uit drinkwaterwinningsgebieden, waar het centraal wordt opgepompt door waterleidingbedrijven. Als er gas in voorkomt, kan dat eruit gehaald worden, al zijn de waterleidingmaatschappijen er niet blij mee. Nog niet zo lang geleden is in Friesland de eerste drinkwaterwinning uit een watervoerende laag met veel mooerasgas gestart. Tot nu toe werden dergelijke sterk gashoudende lagen gemeden.

Dat betekent niet dat we ons in Nederland geen zorgen hoeven maken. Als gas zich kan verplaatsen, kan het verontreinigde water dat bij fracking ontstaat dat ook. In Nederland zijn verschillende drinkwaterwinningen gesloten door industriële grondwaterverontreiniging uit het verleden, en een kwart van de drinkwaterwinningen moet maatregelen nemen om verontreinigingen uit het verleden uit het water te verwijderen. Een drinkwaterwinning verplaatsen wegens vervuiling kost vele miljoenen.

Het is terecht dat waterbedrijven kritisch zijn over de mogelijke gevolgen van fracking. Het risico van verontreiniging bedreigt de aanwezige voorraden drinkwater. Daarnaast verbruikt fracking veel van dat grondwater. De combinatie van vervuiling en hoger waterverbruik zal leiden tot veel hogere prijzen voor drinkwater en water voor de industrie en landbouw.