Promised Land: film en debat over schaliegas

Vanaf deze maand draait in de Nederlandse bioscopen de film Promised Land, van regisseur Gus van Sant met in de hoofdrol Matt Damon. Promised Land zoomt in op een heel actueel thema: de winning van schaliegas, een fossiele brandstof die zelf liever in de bodem blijft en daarom door de gasindustrie ‘gefrackt’ wordt, met hoge druk, miljoenen liters water en vaak giftige chemicaliën. In de VS gaat het inmiddels om honderdduizenden boringen, midden in bos, dorpen, en boerenland. Maar ook voor Nederland is dit thema interessant want ook hier zijn grootscheepse plannen voor schaliegas.

In samenwerking met Schaliegasvrij Nederland organiseert theater LUX in Nijmegen aansluitend op de vertoning van de film een debat tussen Jo Peters, secretaris-generaal van de NoGePa (vereniging van Nederlandse Olie- en Gasproducenten) en Willem Jan Atsma van de Stichting Schaliegasvrij Nederland. Aanvang film: 19:30, Plaats: Mariënburg 38-39, Nijmegen.

Veel bewoners van de Amerikaanse schaliegasgebieden zijn niet bepaald blij met de nieuwe industrie die zich in hun achtertuin heeft gevestigd, met name omdat er in praktijk regelmatig wat misgaat met lekkages van gifwater of opborrelend methaan, zo tonen documentaires als Unearthed, Split Estate en het prijswinnende Gasland.

Nieuw aan Promised Land is dat de vinger wordt gelegd op de morele dilemma’s. Een zak met geld ruilen tegen schone lucht, een schone beek, schoon drinkwater, een landschap zonder boortorens en een stroom van tankwagens? Niet alleen de inwoners krijgen ermee te maken, ook de ‘sales ace’ Steve Butler, gespeeld door Matt Damon, die juist naar de plattelandsgemeenten is gestuurd om de bevolking over te halen om -temidden van een economische recessie!- het fracken toe te staan.

Voor het kijkplezier wordt het conflict tussen burgers en industrie gelukkig nog overgoten met een liefdesverhaal. Dit verleidt om over de maatschappelijke frontlinie heen te stappen – voor de twee contractenverkopers dan, want de film laat weinig twijfel bestaan over wie uiteindelijk de good en wie de bad guys zijn.

Regisseur Van Sant maakt met Promised Land dan ook een echte Hollywood-film – alhoewel hij er goed op toeziet dat deze niet prekerig of overdramatisch wordt. En sowieso is deze typisch Amerikaanse productie juist ook voor Nederlanders zeer het kijken waard.

 Want de setting van de film is minder exotisch dan je misschien zou verwachten: het binnenland van de Amerikaanse oostkust, niet zo ver van de grote steden als New York, maar toch volkomen agrarisch, een wereld op zichzelf, oorspronkelijk. Het zou het Groene Hart kunnen zijn. Of beter nog, de Achterhoek, de Peel.

En dan hebben we het ook daadwerkelijk over gebieden waar over enkele jaren precies diezelfde gasindustrie het landschap kan komen verfraaiien met honderden boortorens en de burgers zal komen geruststellen dat met honderden miljoenen liters zwaar verontreinigd water in leidingen, tankwagens en lozing ervan rechtsstreeks in de bodem, simpelweg nooit iets fout kan gaan. Want ook in Brabant, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Overijssel en Zeeland bevindt zich schaliegas en steenkoolgas onder de grond – gas dat net als in Amerika met hoge druk gefrackt moet worden voor het omhoog kan worden gepompt, terwijl het risico op aardschokken bij deze manier van gas winnen nog veel groter is dan in Groningen, waar mensen zich inmiddels afvragen hoeveel aardschokken de muren van hun huis nog kunnen verdragen..

Saillant verschil tussen de praktijk van gaswinning in Amerika en in Nederland: in de VS ben je als grondbezitter eigenaar van de in die grond aanwezige delfstoffen. In Nederland is de staat dat. Dus waar Matt Damon in Promised Land als salesman met een zak geld over het platteland reist, richt de schaliegaslobby zich hier maar direct op Den Haag. Voor omwonenden hier bestaat het beloofde land niet eens uit werkgelegenheid (want geimporteerd en specialistisch) maar uit een enorme zak met geruststellende woorden.

Kortom, Promised Land haakt in op een zeer actuele maatschappelijke discussie in Nederland en lijkt ook hier als retorische vraag van toepassing. Mede daar de baten van het sprokkelwerk zo klein zijn – bij maximale winning hooguit 5 jaar binnenlands gasverbruik.

Maar desondanks buigt politiek Den Haag zich dit jaar nog serieus over de booraanvragen. En dus geven burgers én bestuurders uit gemeenten in het zuiden, oosten en midden van ons land alvast een helder antwoord op een niet aan hen gestelde vraag: wij blijven schaliegasvrij.