Schaliegas of niet? (Gastbijdrage)

Frank de Boer (Cuadrilla) legt in Trouw van 11 april uit waarom borenwaterwingebied naar schaliegas zo’n goed idee is, als antwoord op bezwaren van waterleidingbedrijf Vitens tegen schaliegas. Jammer dat de geruststellende uitspraken in het artikel de lezer op het verkeerde been zetten; voortdurende bezwering van de burger door “deskundigen” verstikt het laatste restje vertrouwen. De Boer begint met de waterleidingbedrijven op hun “plicht” te wijzen om de geschiktheid van de voorraden grondwater te onderzoeken. Nu doen de waterleidingbedrijven dat al, maar legt De Boer hiermee ook het extra onderzoek op het bordje van de waterleidingbedrijven, dat nodig is om aan te tonen dat het grondwater niet door Schaliegas-activiteiten wordt vervuild?Het is vast waar dat fracking vloeistof voor maar liefst 99.85% uit slechts water en zand bestaat. Alleen impliceert dit percentage dat de vloeistof 1500 gram chemicaliën per 1000 liter bevat, “ruimte” genoeg om met een vergif hele volkeren uit te roeien. Drinkwater bevat 1500 maal minder stoffen en bestaat voor 99.99% uit water. Het gaat er om wat voor stoffen erin zitten en in welke hoeveelheden. Zijn dat er inderdaad maar twee? In de documentaire Gasland bleek dat in de USA een stuk of twintig chemicaliën de fracking vloeistof vertroebelen. Zouden die dan in Europa niet nodig zijn? In de USA was de juridische kracht van de EPA nodig om het industriële geheimzinnigheidsfront te doorbreken. Toen bleek een aantal van die stoffen kanker verwekkend. Krijgen Vitens en Brabant water hier wel alle informatie over?

Is onze overheid in staat en bereid zich als een EPA op te stellen en door te bijten? Omvat de “volledige” openheid van Frank de Boer naar de waterleidingbedrijven over de gaswinning ook de precieze samenstelling van de gebruikte chemicaliën? Zonder die kennis valt er niet te zuiveren, noch voor een laboratorium uit te zoeken of fracking chemicaliën in het grondwater terecht zijn gekomen. Het boren gaat in 98% van de gevallen goed volgens Gasland. Dat het her en der misgaat is dan met duizenden putten een zekerheid.

Volgens De Boer kunnen aardbevingen door schaliegaswinning in Nederland niet voorkomen, omdat het “uitgebreid” zou zijn onderzocht. Ik kan me slecht voorstellen dat Frank de Boer hier zelf in gelooft. De ervaring in Engeland geeft aan dat absolute zekerheid ook hierin niet bestaat. “We kunnen prima uit de voeten met de mijnwet en uitstekend overweg met het Staatstoezicht op de Mijnen”. Zo’n uitspraak zou bij onze volksvertegenwoordigers alle alarmbellen moet laten rinkelen. Immers onze wetgeving hobbelt altijd achter de feiten aan. Dus met name bij deze nieuwe techniek die ons hele landschap grootschalig kan veranderen, is alle alertheid geboden. Dus, volksvertegenwoordigers, laat ogenblikkelijk uitzoeken in hoeverre de Mijnbouwwet afdoende is toegesneden op deze nieuwe uitdaging.

De kans op vervuild boorwater in het grondwater is “nagenoeg nul” aldus Frank de Boer. Ook dat blijkt in de USA anders te werken. Ook in Nederland kan en zal gemorst worden. Hoge saneringskosten en het risico van vervelende koppen in de krant zullen neigen tot binnenshuis houden houden. Onafhankelijke monitoring met hoge pakkans is voorwaarde om veel ellende te voorkomen. Is onze overheid daarop toegerust?

Waarom zouden bij schaliegasboringen wel vervuilingen zouden optreden, als die bij Vitens–boringen niet voorkomen, vraagt De Boer retorisch af. Welnu voor Vitens  is kwaliteit van het grondwater van levensbelang; voor schaliegaswinning maakt verontreiniging van het grondwater helemaal niets uit. Het zou niet verbazen als zo’n volstrekt ander vertrekpunt leidt tot een ander perspectief vanuit directiekamers. “Proefboringen zijn helemaal niet nodig” om ons beeld van de ondergrond te versterken. Frank bedoelt waarschijnlijk dat we redelijk goed weten waar en hoe diep de lagen zitten waar we schaliegas in vermoeden. Dat is toch wat anders dan de ondergrond in alle details kennen, zeker als de focus ligt op wat er mogelijk allemaal kan gebeuren.

Tenslotte het rentmeesterschap. “Er zit 150 tot 300 miljard Euro aan schaliegas in de grond. Waarom die laten zitten?” Je kan met evenveel recht vragen, waarom die zo snel eruit halen zolang we de milieuconsequenties niet goed in beeld hebben, en als substantieel waardeverlies van onze bestaande gasvoorraden daarvan het grote gevolg is. De winst voor de direct betrokkenen zal wel goed zitten, maar uiteindelijk gaat het er ook om wat het de staat en de burger oplevert.

We hebben nu goed, en vooral onafhankelijk onderzoek nodig en zitten niet te wachten op doorprikbare bezweringen vanuit de industrie noch vanuit de overheid. Die leiden alleen maar tot verdere ondermijning van het toch al geringe vertrouwen van ons burgers in overheid en industrie. Het gaat erom dat we een volstrekt rationele transparante keuze maken, die is gebaseerd op eerlijke informatie. Dat lijkt nog een hele omslag voor velen, maar het wel zou enorm helpen.

Theo Olsthoorn is hoogleraar grondwater aan de TUDelft.