Methaan: de olifant in de kamer van de Energiedialoog

Binnenkort wordt door de regering een publiek debat georganiseerd over de toekomst van onze energievoorziening, de Energiedialoog. Basis voor dit debat is het Energierapport. Dit rapport staat vol plannen voor het terugdringen van de uitstoot van het broeikasgas CO2 om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.fracking

Wat het effect op het klimaat betreft, wordt CO2 op de voet gevolgd door methaan. Methaan wordt geproduceerd door bacteriën in moerasbodems, afvalstortplaatsen en koeienmagen, maar ook door omzetting van kolen diep in de aarde (aardgas). Methaan kan vrijkomen bij de productie en transport van olie en gas, door lekkages.Het effect op het klimaat is 86 keer zo sterk als dat van CO2 (gemeten over 20 jaar).

Desondanks wordt methaan in het Energierapport nauwelijks genoemd, en er worden al helemaal geen maatregelen voorgesteld om de uitstoot te verminderen.

Vanaf midden jaren negentig tot 2007 nam de hoeveelheid methaan in de lucht geleidelijk af. Waarschijnlijk werd die afname veroorzaakt doordat de verouderde Sovjet-aardgasindustrie in Rusland gemoderniseerd werd, en daarmee het weglekken van aardgas afnam. Sinds 2007 neemt de hoeveelheid methaan echter weer sterk toe.

Wetenschappers wisten niet hoe dat kwam. Klimaatverandering stond meteen in het verdachtenbankje. Bacteriën in moerasbodems produceren meer methaan als het warmer en natter is. Vooral de moerasbodems in het hoge noorden en de tropen zijn verdacht. Dergelijk methaanbronnen versterken de opwarming van het klimaat.

Methaan is een gas wat moeilijk te meten is. Reukloos, onzichtbaar en slechts in lage concentraties in de atmosfeer aanwezig. Pas de laatste vijftien jaar krijgen we dat meten steeds beter onder de knie, en kunnen we ook zien weer methaan vandaan komt: uit aardgasproductie of biologische bronnen, door kleine chemische verschillen.

Pas onlangs wordt steeds duidelijker wat er aan de hand is. Volgens een recent onderzoek is zo’n 40 % van de toename van methaan afkomstig uit aardgasproductie; de rest wijst inderdaad op toename uit andere bronnen zoals moerassen. Een tweede onderzoek van de universiteit van Harvard laat zien waar die aardgasbron vooral ligt: in de Verenigde Staten, waar door de laatste 10 jaar de productie van schaliegas en schalie-olie goed op gang is gekomen. Met tienduizenden boringen, transportleidingen en gasbehandelingsinstallaties die kunnen lekken.

Methaan is moeilijk te meten. De Amerikaanse milieudienst EPA heeft jarenlang de hoeveelheid methaan uit olie- en gasproductie te laag ingeschat. Maar de nieuwe onderzoeksgegevens, vooral vanuit vliegtuigen, op hoge bergtoppen en vanuit satellieten laten zien dat dat de uitstoot flink hoger moet liggen.

Daarmee vervalt ook een reclamepraatje van de gasindustrie. Aardgascentrales voor het opwekken van stroom stoten de helft minder CO2 uit dan kolencentrales. Daarom zou aardgas beter zijn voor het klimaat. Maar als je in de hele productieketen zoveel methaan verliest, vervalt dat voordeel volgens sommige onderzoekers. Ook kun je aardgas op deze manier nog moeilijk een hulpje bij de transitie naar duurzame energie noemen.

Dit maakt het nog vreemder dat in het Energierapport geen link wordt gelegd tussen onze energieplannen en methaan. Volgens het energierapport blijft Nederland een gasland, met handel in gas, transport over lange afstanden en opslag, en wordt de deur naar schaliegas opengehouden. Dat zet ook de deur open naar methaan in de atmosfeer. Methaan blijkt een probleem dat men niet wil zien in de Energiedialoog – een olifant in de kamer.

Ko van Huissteden

Tweede kamer: GEEN SCHALIEGAS TOT 2024.

De Tweede Kamer heeft vandaag verassend een motie aangenomen waarin eventuele winning van schaliegas wordt uitgesteld tot 2024. De motie is opgesteld door Kamerlid Stientje van Veldhoven (D66), en mede ondertekend door Liesbeth van Tongeren (Groen Links), Agnes Mulder (CDA), Carla Dik-Faber (CU), Eric Schmaling (SP), Marianne Thieme (PvdD) en Reinette  Klever (PVV). Doordat ook coalitiepartner PvdA voor de motie stemde, heeft dit moratorium het gehaald.

We zijn blij dat de Tweede kamer hiermee in overgrote meerderheid het gebruik van deze niet duurzame, en wat milieu-effecten betreft schadelijke energiebron voorlopig in de ijskast zet. We zijn ook blij dat de Tweede Kamer zo overduidelijk heeft geluisterd naar het verzet onder burgers en lagere overheden, gezien de tekst van de motie.

Een balangrijke overweging voor de motie is het concept voor de Plan-MER Structuurvisie Diepe Ondergrond. In drie van de vier scenario’s staat prominent schaliegas, in twee scenario’s moet zelfs drinkwater daarvoor wijken. Daarmee lijkt de schaliegaslobby zich in eigen voet te hebben geschoten.

Overigens is de motie niet duidelijk over de plannen voor onderzoek naar schaliegas. We hopen dat de miljoenen, die aan eventuele wetenschappelijke proefboringen besteed zouden moeten worden, ook beter besteed gaan worden. Bijvoorbeeld aan onderzoek naar duurzame energie, naar hoe we de gevolgen van klimaatverandering het hoofd kunnen bieden, en naar hoe we ons grondwater beter kunnen beschermen. Daar valt nog een wereld te winnen.

 

Schaliegas en fracken nog volop op de agenda in Den Haag

Het 5-jarige moratorium op commerciële schaliegasboringen van minister Kamp is uitstel, geen afstel. De loopgravenoorlog van plannen, onderzoeken en rapporten om schaliegas gaat gewoon door.

Een concept voor de milieu-effect rapportage voor de structuurvisie Ondergrond dat via RTV Oost in de publiciteit is gekomen, bevat vier scenario’s voor het gebruik van de ondergrond in Nederland: fossiele brandstofwinning met CO2 opslag, gashandel met gasopslag en schaliegas, een scenario met drinkwater voorop, en een scenario met vooral duurzame energie. In drie van deze scenario’s zit schaliegas, zelfs in het ‘Drinkwater voorop’ scenario weten de opstellers schaliegas te proppen. Zoals hydrologie hoogleraar bij RTV Oost terecht opmerkt, levert schaliegas een paar jaar winst op, maar schoon water hebben we altijd nodig.

In de fossiele brandstof scenario’s wordt nagenoeg ieder leeg gasveld geschikt geacht voor opslag – van gas, van CO2 of van het afvalwater van schaliegas. Volgens RTV Noord mag het Groningse gas straks het vele afvalwater van schaliegasboringen bergen. Net als de Twentenaren, zullen de Groningers ongetwijfeld overlopen van enthousiasme voor dit idee. Grootschalige afvalwaterinjectie van olie en gas heeft in de Verenigde Staten geleid tot sterke toename van aardbevingen.

En fracken? Dat is volkomen veilig zegt Staatstoezicht op de Mijnen in een rapport. Ze hebben het daarbij overigens over het fracken op kleine schaal wat al heel lang gedaan wordt – en niet over het fracken voor schaliegas wat met veel hogere druk en veel grotere volumes frackvloeistof gepaard gaat. Nu zou je verwachten als je zo’n rapport leest, dat je ook de gegevens te zien krijgt waarop die conclusie gebaseerd is, vooral als het gaat om eventuele gevolgen voor grondwater. Maar die staan er niet in. De politiek lijkt er echter blind op te varen.

De ijver voor fossiele brandstoffen in Nederland grenst aan het waanzinnige. We weten inmiddels allemaal wat dit voor gevolgen voor het klimaat heeft, en zelfs de Nederlandse Bank waarschuwt inmiddels voor de economische risico’s als we hiermee doorgaan.

269087