Methaan: de olifant in de kamer van de Energiedialoog

Binnenkort wordt door de regering een publiek debat georganiseerd over de toekomst van onze energievoorziening, de Energiedialoog. Basis voor dit debat is het Energierapport. Dit rapport staat vol plannen voor het terugdringen van de uitstoot van het broeikasgas CO2 om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.fracking

Wat het effect op het klimaat betreft, wordt CO2 op de voet gevolgd door methaan. Methaan wordt geproduceerd door bacteriën in moerasbodems, afvalstortplaatsen en koeienmagen, maar ook door omzetting van kolen diep in de aarde (aardgas). Methaan kan vrijkomen bij de productie en transport van olie en gas, door lekkages.Het effect op het klimaat is 86 keer zo sterk als dat van CO2 (gemeten over 20 jaar).

Desondanks wordt methaan in het Energierapport nauwelijks genoemd, en er worden al helemaal geen maatregelen voorgesteld om de uitstoot te verminderen.

Vanaf midden jaren negentig tot 2007 nam de hoeveelheid methaan in de lucht geleidelijk af. Waarschijnlijk werd die afname veroorzaakt doordat de verouderde Sovjet-aardgasindustrie in Rusland gemoderniseerd werd, en daarmee het weglekken van aardgas afnam. Sinds 2007 neemt de hoeveelheid methaan echter weer sterk toe.

Wetenschappers wisten niet hoe dat kwam. Klimaatverandering stond meteen in het verdachtenbankje. Bacteriën in moerasbodems produceren meer methaan als het warmer en natter is. Vooral de moerasbodems in het hoge noorden en de tropen zijn verdacht. Dergelijk methaanbronnen versterken de opwarming van het klimaat.

Methaan is een gas wat moeilijk te meten is. Reukloos, onzichtbaar en slechts in lage concentraties in de atmosfeer aanwezig. Pas de laatste vijftien jaar krijgen we dat meten steeds beter onder de knie, en kunnen we ook zien weer methaan vandaan komt: uit aardgasproductie of biologische bronnen, door kleine chemische verschillen.

Pas onlangs wordt steeds duidelijker wat er aan de hand is. Volgens een recent onderzoek is zo’n 40 % van de toename van methaan afkomstig uit aardgasproductie; de rest wijst inderdaad op toename uit andere bronnen zoals moerassen. Een tweede onderzoek van de universiteit van Harvard laat zien waar die aardgasbron vooral ligt: in de Verenigde Staten, waar door de laatste 10 jaar de productie van schaliegas en schalie-olie goed op gang is gekomen. Met tienduizenden boringen, transportleidingen en gasbehandelingsinstallaties die kunnen lekken.

Methaan is moeilijk te meten. De Amerikaanse milieudienst EPA heeft jarenlang de hoeveelheid methaan uit olie- en gasproductie te laag ingeschat. Maar de nieuwe onderzoeksgegevens, vooral vanuit vliegtuigen, op hoge bergtoppen en vanuit satellieten laten zien dat dat de uitstoot flink hoger moet liggen.

Daarmee vervalt ook een reclamepraatje van de gasindustrie. Aardgascentrales voor het opwekken van stroom stoten de helft minder CO2 uit dan kolencentrales. Daarom zou aardgas beter zijn voor het klimaat. Maar als je in de hele productieketen zoveel methaan verliest, vervalt dat voordeel volgens sommige onderzoekers. Ook kun je aardgas op deze manier nog moeilijk een hulpje bij de transitie naar duurzame energie noemen.

Dit maakt het nog vreemder dat in het Energierapport geen link wordt gelegd tussen onze energieplannen en methaan. Volgens het energierapport blijft Nederland een gasland, met handel in gas, transport over lange afstanden en opslag, en wordt de deur naar schaliegas opengehouden. Dat zet ook de deur open naar methaan in de atmosfeer. Methaan blijkt een probleem dat men niet wil zien in de Energiedialoog – een olifant in de kamer.

Ko van Huissteden